1. Đặt vấn đề
YTCT của giảng viên KHXH&NV trong bảo vệ nền tảng tư tưởng (BVNTTT) của Đảng là tổng hòa của tri thức, tình cảm, niềm tin và ý chí của họ được thể hiện qua sự hiểu biết sâu sắc về chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và đường lối, chủ trường của Đảng. Trước hết đó là khả năng nhận diện, phân tích và đánh giá chính xác bản chất các quan điểm sai trái, luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch, phản động, cơ hội chính trị, bất mãn. Sau là tự giác đấu tranh phản bác một cách khoa học, sắc bén và hiệu quả, chống lại các quan điểm sai trái, thù địch trên lĩnh vực TT, LL, góp phần BVNTTT của Đảng. Vậy thực trạng KTCT của đội ngũ này hiện nay ra sao và làm gì để củng cố, tăng cường vai trò của đội ngũ trong bảo vệ NTTT của Đảng?
2. Thực trạng YTCT của đội ngũ giảng viên KHXH và NV trong các học viện, nhà trường quân đội
Đội ngũ giảng viên KHXH&NV ở các HV, NTQĐ hiện nay có đặc điểm đa dạng về cơ cấu và thành phần, thể hiện ở sự khác biệt về quân hàm, học vị, trình độ chuyên môn, tuổi đời, tuổi quân, dân tộc và vùng miền. Sự đa dạng này phản ánh tính đặc thù của môi trường giáo dục – đào tạo trong quân đội, nơi hội tụ cả những giảng viên là sĩ quan có nhiều kinh nghiệm thực tiễn quân sự, lẫn các giảng viên trẻ được đào tạo bài bản về lý luận chính trị, triết học, xã hội học, tâm lý học, lịch sử Đảng… Dù đảm nhiệm các bộ môn khác nhau, đội ngũ giảng viên KHXH&NV đều có nhiệm vụ giáo dục, đào tạo các thế hệ cán bộ quân đội phát triển toàn diện về phẩm chất đạo đức, năng lực chuyên môn và bản lĩnh chính trị – tư tưởng, đáp ứng yêu cầu xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại. Song, bên cạnh chức năng cơ bản là giảng dạy và nghiên cứu khoa học, họ còn trực tiếp tham gia vào cuộc đấu tranh TT, LL để BVNTTT của Đảng trong môi trường quân đội. Tuy nhiên, do tính chất công việc chuyên môn, hoạt động đấu tranh TT, LL của họ chủ yếu được thực hiện lồng ghép trong quá trình giảng dạy, biên soạn tài liệu, nghiên cứu khoa học và thông qua việc định hướng tư tưởng cho học viên trong từng bài giảng, chuyên đề hoặc hội thảo khoa học. Điều này cho thấy, đội ngũ giảng viên KHXH&NV ở các HV, NTQĐ không chỉ là người truyền đạt tri thức mà còn là một lực lượng xung kích trên mặt trận TT, LL, có ảnh hưởng lớn tới sự nghiệp giáo dục – đào tạo cán bộ quân đội hiện nay.
Theo số liệu của Cục Nhà trường – Bộ Tổng Tham mưu Quân đội nhân dân Việt Nam), tính đến năm 2023, toàn quân hiện có 1537 giảng viên KHXH&NV đang công tác ở các học viện, trường sĩ quan. Về trình độ chuyên môn, 2,73% giảng viên được phong hàm Phó giáo sư; 21,01% có học vị tiến sĩ; 58,29% có trình độ thạc sĩ và 20,63% có bằng cử nhân [1].
Trong năm học 2023 – 2024, giảng viên KHXH&NV đã đạt nhiều thành tích nổi bật trong nghiên cứu khoa học và biên soạn tài liệu giảng dạy. Cụ thể, đội ngũ này đã chủ trì và tham gia 19 đề tài, sáng kiến cấp Nhà nước; 48 đề tài cấp Bộ; 320 đề tài cấp ngành và 1.071 đề tài, sáng kiến cấp cơ sở. Trong công tác biên soạn tài liệu, họ đã hoàn thành 368 giáo trình, tài liệu cấp Bộ; 142 tài liệu cấp ngành và 671 tài liệu cấp cơ sở. Đồng thời, các giảng viên cũng đạt được 9 giải thưởng tại các hội thi quốc gia, quốc tế và 7 giải thưởng cấp Bộ, bên cạnh 64 giải thưởng cấp quốc gia và 84 giải cấp Bộ [2]. Những kết quả này không chỉ phản ánh năng lực nghiên cứu, tư duy sáng tạo mà còn là minh chứng cho sự đóng góp trí tuệ của giảng viên KHXH&NV vào sự nghiệp xây dựng quân đội cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, từng bước hiện đại.
Những năm qua, nhận thức đúng vai trò của giảng viên KHXH&NV trong BVNTTT của Đảng, Đảng ủy, Ban Giám hiệu các HV, TSQ, các cơ quan, Khoa giáo viên đã có nhiều chủ trương, biện pháp lãnh đạo, chỉ đạo, tổ chức thực hiện đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao bản lĩnh chính trị, năng lực chuyên môn và ý thức trách nhiệm cho đội ngũ giảng viên. Nhờ đó, phần lớn giảng viên có ý thức chính trị tốt, lập trường vững vàng, xác định rõ trách nhiệm trong BVNTTT của Đảng. Họ chủ động cập nhật chủ trương, đường lối, tích cực giảng dạy, nghiên cứu, đấu tranh phản bác quan điểm sai trái với tinh thần trách nhiệm cao. Tuy nhiên, vẫn còn một bộ phận giảng viên bộc lộ hạn chế: ngại va chạm, thiếu bản lĩnh trước các vấn đề nhạy cảm; nhận thức lý luận còn mơ hồ; gắn lý luận với thực tiễn chưa chặt chẽ; kỹ năng công nghệ thông tin yếu; thậm chí có biểu hiện dao động trước thông tin xấu độc. Nguyên nhân chủ yếu do công tác lãnh đạo, chỉ đạo chưa sâu sát; việc bồi dưỡng bản lĩnh, phương pháp và kỹ năng đấu tranh còn thiếu hệ thống, chưa theo kịp yêu cầu.
3. Các giải pháp nâng cao YTCT của đội ngũ giảng viên KHXH&NV các học viện, nhà trường quân đội trong BVNTTT của Đảng
Từ thực tiễn và yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới, việc nâng cao ý thức chính trị cho đội ngũ giảng viên KHXH&NV ở các HV, NTQĐ trong BVNTTT của Đảng, phản bác các quan điểm sai trái, thù địch là tất yếu khách quan và cần thực hiện đồng bộ, hiệu quả các giải pháp cơ bản sau:
Một là, tăng cường giáo dục, bồi dưỡng hệ tư tưởng cách mạng của Đảng nhằm nâng cao tri thức toàn diện, bản lĩnh chính trị và năng lực tư duy lý luận cho giảng viên KHXH&NV
Trong điều kiện đấu tranh TT, LL ngày càng phức tạp, việc nâng cao tri thức lý luận chính trị, đặc biệt là sự giác ngộ sâu sắc chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối, quan điểm của Đảng là yêu cầu tiên quyết đối với giảng viên KHXH&NV. Đây không chỉ là nền tảng để hình thành thế giới quan khoa học, phương pháp luận biện chứng, lập trường chính trị kiên định, mà còn là vũ khí tư tưởng sắc bén giúp họ chủ động tham gia đấu tranh chống lại các quan điểm sai trái, thù địch.
Thực tiễn cho thấy, các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng không gian mạng và các diễn đàn học thuật để truyền bá tư tưởng phản động, được ngụy trang dưới vỏ bọc “dân chủ”, “nhân quyền”, “đa nguyên, đa đảng”, “đổi mới tư duy” … với thủ đoạn tinh vi như đánh tráo khái niệm, bóp méo bản chất học thuyết Mác – Lênin, xuyên tạc tư tưởng Hồ Chí Minh, phủ nhận vai trò lãnh đạo của Đảng. Những thủ đoạn đó có thể gây nhiễu loạn nhận thức nếu đội ngũ giảng viên không được trang bị đầy đủ về hệ tư tưởng, thiếu khả năng phản biện và lập luận khoa học.
Vì vậy, cấp ủy, người chỉ huy các cấp ở các HV, NTQĐ phải xác định rõ trách nhiệm chính trị trong việc lãnh đạo, chỉ đạo công tác giáo dục chính trị tư tưởng cho giảng viên KHXH&NV. Trước hết, cần thực hiện nghiêm túc các nội dung được nêu trong các văn kiện Đảng: “Học tập, nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh… là nội dung quan trọng hàng đầu của công tác xây dựng Đảng về mặt tư tưởng” [3, tr. 3]; “Gắn kết chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, lấy “xây” là cơ bản, “chống” phải quyết liệt, hiệu quả” [4, tr. 8]; đồng thời, thường xuyên cập nhật cho giảng viên những “vấn đề lý luận và thực tiễn về chiến lược bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới; đường lối, chính sách đối ngoại của Đảng, Nhà nước và nhân dân; những vấn đề đặt ra trong cuộc đấu tranh tư tưởng, lý luận trong thời kỳ mới” [5, tr. 48].
Mặt khác, cần vận dụng đa dạng các hình thức giáo dục cho giảng viên KHXH&NV như: học tập chính trị, quán triệt nghị quyết, sinh hoạt Đảng, sinh hoạt Ngày văn hóa tinh thần và thông qua các lớp tập huấn, lớp bồi dưỡng chuyên môn hoặc tổ chức tốt các diễn đàn, trao đổi, hội thảo, tọa đàm, hội nghị, thông tin chuyên đề. Qua đó, không chỉ nâng cao nhận thức lý luận, mà còn giúp giảng viên hình thành “miễn dịch tư tưởng” trước các luồng thông tin sai trái, củng cố YTCT, bản lĩnh nghề nghiệp và năng lực sư phạm trong quá trình thực hiện chức năng giảng dạy và nghiên cứu khoa học gắn với BVNTTT của Đảng ở các HV, NTQĐ.
Hai là, phát huy vai trò lãnh đạo, chỉ đạo, định hướng của cấp ủy, tổ chức Đảng và người chỉ huy trong nâng cao YTCT cho giảng viên KHXH&NV, góp phần BVNTTT của Đảng
Cấp ủy, tổ chức đảng và người chỉ huy ở các HV, NTQĐ phải thường xuyên quán triệt, triển khai nghiêm túc, đồng bộ và hiệu quả các nghị quyết, kế hoạch của Đảng, Nhà nước, Quân ủy Trung ương, Bộ Quốc phòng về BVNTTT của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái thù địch trong tình hình mới, trọng tâm là: Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị; Kế hoạch số 14-KH/TW ngày 25/3/2019 của Ban Bí thư về thực hiện Nghị quyết số 35; Kết luận số 53-KL/TW ngày 04/6/2019 của Ban Bí thư về việc chỉ đạo đấu tranh ngăn chặn, xử lý, gỡ bỏ, triệt phá tin giả, thông tin sai sự thật, xấu độc trêm Internet, mạng xã hội; Đề án Quân đội phòng, chống “Diễn biến hòa bình” trên lĩnh vực tư tưởng, văn hóa… gắn với triển khai có hiệu quả các Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII, III về công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng; Kết luận số 01-KL/TW của Bộ Chính trị về tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 05-CT/TW; Nghị quyết số 847-NQ/QUTW của Quân ủy Trung ương về phát huy phẩm chất “Bộ đội Cụ Hồ”, kiên quyết chống chủ nghĩa cá nhân trong tình hình mới [6, tr. 11].
Việc cụ thể hóa các văn kiện này cần bám sát đặc điểm của từng đơn vị, từng khoa, từng bộ môn KHXH&NV, để xây dựng các nghị quyết chuyên đề phù hợp, khả thi, có trọng tâm, trọng điểm về công tác TT, LL và nhiệm vụ BVNTTT của Đảng. Trên cơ sở đó, mỗi cấp ủy cần xây dựng chương trình hành động cụ thể, tổ chức thực hiện nền nếp, coi đó là nội dung thường xuyên, là tiêu chí bắt buộc trong đánh giá chất lượng đảng viên, giảng viên. Đặc biệt, lãnh đạo khoa, bộ môn cần phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu, thể hiện bản lĩnh chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức trong sáng, tri thức sâu rộng và năng lực thực tiễn vững chắc. Từ đó, góp phần dẫn dắt, định hướng, truyền cảm hứng và tạo động lực nội sinh cho đội ngũ giảng viên KHXH&NV trong toàn đơn vị, làm lan tỏa tinh thần cách mạng, niềm tin khoa học và ý thức trách nhiệm chính trị trong giảng dạy, nghiên cứu và đấu tranh BVNTTT của Đảng.
Bên cạnh đó, công tác kiểm tra, giám sát, biểu dương cần được tiến hành thường xuyên, khách quan, minh bạch. Việc phát hiện, kịp thời nhân rộng những cá nhân tiêu biểu trong đấu tranh BVNTTT của Đảng sẽ tạo động lực, khích lệ mạnh mẽ tinh thần học tập, rèn luyện và cống hiến của giảng viên. Đồng thời, cần thẳng thắn chỉ ra những biểu hiện lệch lạc về nhận thức chính trị, thiếu nhạy bén về tư tưởng, hạn chế về kỹ năng phản bác luận điệu sai trái, để kịp thời giáo dục, chỉnh đốn, nâng cao chất lượng đội ngũ giảng viên KHXH&NV – lực lượng giữ vai trò đặc biệt trong nhiệm vụ BVNTTT của Đảng trong quân đội hiện nay.
Ba là, xây dựng môi trường thuận lợi và tổ chức tốt các hoạt động thực tiễn để giảng viên KHXH&NV được rèn luyện, thử thách nâng cao YTCT và năng lực đấu tranh BVNTTT của Đảng
Việc xây dựng môi trường thuận lợi và tổ chức các hoạt động thực tiễn là một trong những điều kiện nền tảng để nâng cao ý thức chính trị và năng lực đấu tranh của giảng viên KHXH&NV ở các HV, NTQĐ, đồng thời là môi trường “huấn luyện thực tế” giúp họ từng bước củng cố bản lĩnh chính trị, hình thành phẩm chất kiên định, tư duy lý luận sắc sảo và năng lực phản biện khoa học vững vàng – những yêu cầu không thể thiếu, góp phần BVNTTT của Đảng trong quân đội.
Để đạt được hiệu quả thiết thực, cấp ủy, chỉ huy cần chủ động xây dựng môi trường thông tin chính trị lành mạnh, định hướng rõ ràng, thống nhất và cập nhật thường xuyên cho đội ngũ giảng viên KHXH&NV. Nội dung thông tin được cung cấp không chỉ phải chính xác, kịp thời mà còn cần mang tính chiến lược, toàn diện và phù hợp với đặc thù giảng dạy các môn KHXH&NV trong môi trường quân sự. Đây là cơ sở để giảng viên chủ động tích hợp các luận cứ khoa học vào bài giảng, nâng cao chất lượng phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trên cả giảng đường và không gian mạng.
Bên cạnh đó, tổ chức đa dạng các hoạt động thực tiễn, như: lồng ghép nội dung đấu tranh TT, LL trong bài giảng, xêmina; viết bài tham luận, hội thảo, tọa đàm; viết bài viết bài đăng báo và trên các phương tiện thông tin đại chúng, các trang mạng xã hội zalo, facebook, blogger, fanpage…; tham gia nghiên cứu các đề tài khoa học liên quan. Đặc biệt, cần khuyến khích giảng viên tích cực tham gia Cuộc thi chính luận về BVNTTT của Đảng do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp với Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh tổ chức hằng năm. Đây chính là phương thức để giảng viên “va chạm”, thử thách bản lĩnh chính trị, nâng cao năng lực tư duy và khả năng truyền đạt luận điểm khoa học. Qua đó, mỗi giảng viên không chỉ trở thành một “chiến sĩ trên mặt trận tư tưởng” mà còn là “người truyền lửa lý tưởng” cho học viên, góp phần nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, sĩ quan, xây dựng thế trận tư tưởng vững chắc trong quân đội.
Ngoài ra, cấp ủy, người chỉ huy cần chỉ đạo xây dựng, bổ sung, hoàn thiện hệ thống chính sách và cơ chế khuyến khích giảng viên KHXH&NV tích cực tham gia đấu tranh BVNTTT của Đảng. Điều này bao gồm: khen thưởng kịp thời các công trình mang tính “bút chiến” sắc sảo, có giá trị phản bác hiệu quả các quan điểm sai trái, thù địch; đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật hiện đại; xây dựng mạng thông tin nội bộ an toàn, bảo mật để bảo vệ thông tin cá nhân và sinh mệnh chính trị của cán bộ, giảng viên và gia đình. Đây chính là những điều kiện cần thiết để tạo dựng niềm tin, củng cố động lực, bảo đảm cho giảng viên yên tâm cống hiến lâu dài trên mặt trận TT, LL trong quân đội.
Bốn là, phát huy tính chủ động, tự giác và tinh thần trách nhiệm chính trị của giảng viên KHXH&NV trong BVNTTT của Đảng
Trong tổ chức thực hiện, cấp ủy, người chỉ huy cần thường xuyên giáo dục, quán triệt và tạo điều kiện để giảng viên nhận thức sâu sắc hơn về vị trí, vai trò của mình trong công cuộc BVNTTT của Đảng. Trên cơ sở đó, mỗi giảng viên KHXH&NV phải xác định rõ rằng: việc tham gia đấu tranh TT, LL là một phần không thể tách rời trong chức trách, nhiệm vụ được giao, vừa là danh dự, vừa là trách nhiệm lớn lao đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng. Do đó, giảng viên không được đứng ngoài hoặc né tránh trước các vấn đề tư tưởng phức tạp, nhạy cảm; ngược lại, phải sẵn sàng thể hiện bản lĩnh, dũng khí và trách nhiệm chính trị rõ ràng trong phản bác các quan điểm sai trái, thù địch bằng lý lẽ vững chắc, lập luận chặt chẽ và tinh thần đấu tranh khoa học, thuyết phục.
Trong bối cảnh chuyển đổi số và sự phát triển nhanh chóng của không gian mạng, giảng viên KHXH&NV càng cần phát huy vai trò tiên phong, gương mẫu trên mặt trận TT, LL. Những thách thức do các thế lực thù địch sử dụng Internet, mạng xã hội để lan truyền thông tin sai lệch, xuyên tạc bản chất cách mạng của Đảng đòi hỏi mỗi giảng viên phải không ngừng cập nhật tri thức mới, rèn luyện tư duy phản biện, năng lực truyền thông số và khả năng đấu tranh lý luận đa chiều. Cần chủ động thể hiện chính kiến một cách công khai, có căn cứ khoa học và cơ sở pháp lý vững chắc, qua các hình thức như bài viết chuyên sâu, bài giảng, tham luận hội thảo, hoặc phát biểu trên nền tảng truyền thông chính thống và mạng xã hội. Điều này vừa là thử thách, vừa là cơ hội để khẳng định bản lĩnh chính trị và năng lực học thuật của giảng viên KHXH&NV trong môi trường thông tin phức tạp hiện nay.
Đồng thời, giảng viên KHXH&NV phải nhận thức đầy đủ, sâu sắc về nội dung cốt lõi, giá trị và sức sống trường tồn của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh – nền tảng tư tưởng, kim chỉ nam cho hành động cách mạng của Đảng ta. Thông qua quá trình giảng dạy, nghiên cứu và đấu tranh lý luận, giảng viên cần khẳng định tính nhất quán giữa nhận thức với hành động, giữa tư tưởng với thực tiễn, thể hiện tinh thần “nói đi đôi với làm”, “giảng dạy gắn liền với phản bác”. Mỗi bài giảng, mỗi công trình khoa học, mỗi bài viết phải là kết tinh sinh động của tư duy lý luận sắc bén, là “vũ khí mềm” trên mặt trận BVNTTT của Đảng. Không chỉ vậy, giảng viên cần chủ động nghiên cứu, phản ánh những vấn đề còn bỏ ngỏ trong lý luận, đề xuất kiến giải mới, góp phần phát triển tư duy lý luận mácxít trong điều kiện hiện nay, đúng với tinh thần: “Kiên định, vận dụng và phát triển sáng tạo chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, lý luận về đường lối đổi mới” [7, tr. 174].
4. Kết luận
TÀI LIỆU TRÍCH DẪN
(2) Bộ Tổng Tham mưu, Quân đội nhân dân Việt Nam (2024): Báo cáo Tổng kết năm học 2023 – 2024, phương hướng nhiệm vụ năm học 2024 – 2025, Hà Nội.
(3), (4) Ban Bí thư Trung ương Đảng (khóa XII) (2018): Chỉ thị số 23-CT/TW ngày 09/02/2018 về tiếp tục đổi mới, nâng cao chất lượng, hiệu quả học tập, nghiên cứu nghiên cứu, vận dụng và phát triển chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh trong tình hình mới, Hà Nội.
(5) Đảng Cộng sản Việt Nam (2007): Văn kiện Hội nghị lần thứ Năm, Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa X, Nxb. Chính trị quốc gia, Hà Nội.
(6) Ban Chỉ đạo 35, Quân ủy Trung ương (2023): Báo cáo số 2630-BC/BCĐ ngày 23/8/2023 về Sơ kết 5 năm thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW ngày 22/10/2018 của Bộ Chính trị khóa XII về tăng cường bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng, đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch trong tình hình mới, Hà Nội.
(7) Đảng Cộng sản Việt Nam (2024): Dự thảo các văn kiện trình Đại hội XIV của Đảng (Tài liệu sử dụng tại Đại hội chi bộ, đảng bộ cơ sở), Nxb. Chính trị quốc gia Sự thật, Hà Nội.